पोसकान्त पोखरेल
बुटवल, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयको आयोजना र श्रम कार्यालय बुटवलको सहकार्यमा ‘असल श्रम सम्बन्ध स्थापना तथा श्रम कानुनको कार्यान्वयन’ विषयक अन्तक्र्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । बुटवलस्थित श्रम तथा रोजगार कार्यालयको सभाहलमा आयोजित उक्त कार्यक्रममा श्रम कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन र औद्योगिक शान्ति स्थापनाका विविध पक्षमा छलफलको साथ आज २७ गते बुधबार सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रममा रुपन्देही र आसपासका सरोकारवालाहरूको उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रमका मुख्य वक्ता रुपमा युवा श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय, श्रम सम्बन्ध शाखाका उपसचिव गगन सिंह विष्टले असल श्रम सम्बन्ध स्थापना, अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास, विद्यमान चुनौती र श्रम विवाद समाधानका उपायहरूका बारेमा विस्तृत भनाइ राख्नुभएको थियो । उहाँले प्रतिष्ठान र श्रमिक दुवैको हितका लागि प्रचलित श्रम कानुनको अक्षरसः पालना हुनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । श्रम विवादलाई अदालती प्रक्रियामा लैजानु भन्दा आपसी संवाद, मध्यस्थता र सामूहिक सौदाबाजीका माध्यमबाट कार्यथलोमै समाधान गर्नु उत्तम विकल्प हुने उहाँको भनाइ थियो ।
उपसचिव विष्टले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारका असल अभ्यासहरूलाई नेपाली परिवेश अनुकूल कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याउनुभयो । उत्पादनशीलता बढाउन र श्रम बजारलाई व्यवस्थित गर्न रोजगारदाता र श्रमिकबीच सौहार्दपूर्ण सम्बन्ध हुनुपर्ने बताउँदै उहाँले कानुनको उल्लंघन गर्दा उद्योग र श्रमिक दुवै पक्ष संकटमा पर्ने भएकाले समयमै सचेत हुन आग्रह गर्नुभयो ।
त्यसैगरी, श्रम कार्यालय बुटवलका सूचना अधिकृत ऋषिराम पन्थीले श्रम सुरक्षा, कानुनी व्यवस्था र श्रम सम्बन्धी समसामयिक विषयहरूका बारेमा स्पष्ट पार्नुभएको थियो । उहाँले कार्यथलोमा श्रमिकको सामाजिक सुरक्षा, स्वास्थ्य तथा व्यावसायिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु रोजगारदाताको कानुनी दायित्व भएको उल्लेख गर्नुभयो । न्यूनतम पारिश्रमिकको कार्यान्वयन र सुरक्षित कार्यवातावरणले मात्रै श्रमिकहरूको कार्यक्षमता अभिवृद्धि हुने धारणा उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।
सूचना अधिकृत पन्थीले श्रम ऐन र नियमावलीमा भएका श्रम अडिट, श्रम विवाद निरुपणका प्रक्रिया र श्रम कार्यालयले खेल्ने समन्वयकारी भूमिकाका बारेमा समेत सहभागीहरूलाई जानकारी गराउनुभएको थियो । कानुनी प्रावधानहरूको अज्ञानता वा कमजोरीका कारण सिर्जना हुने समस्याहरूलाई न्यूनीकरण गर्न श्रम कार्यालयले निरन्तर अनुगमन र सहजीकरण गरिरहने प्रतिबद्धता उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।
कार्यक्रमको अन्तिम सत्रमा खुला छलफल (फ्लोर) को आयोजना गरिएको थियो, जहाँ सहभागीहरूले श्रम कानुनको व्यावहारिक कार्यान्वयनमा देखिएका जटिलता र व्यावहारिक समस्याबारे जिज्ञासा राखेका थिए । फ्लोरमा उठेका ती प्रश्नहरू र जिज्ञासाहरूको मन्त्रालयका उपसचिव विष्ट र सूचना अधिकृत पन्थीले कानुनी एवं व्यावहारिक स्पष्टता पार्दै व्याख्या गर्नुभएको थियो । उक्त कार्यक्रममा श्रम कार्यालय बुटवलको क्षेत्राधिकार भित्रका विभिन्न ट्रेड युनियनका प्रतिनिधिहरू, बुटवल उद्योग वाणिज्य संघका पदाधिकारी तथा रोजगारदाताहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
